Sıcak yolluk kontrol cihazının ön panelinde iki sayı görürsünüz: PV (process value, ölçülen sıcaklık) ve SV (set value, hedef sıcaklık). Cihazın tek işi PV’yi SV’ye eşitleyip orada tutmaktır. Bunu “rezistansı kaç saniye açık tutayım?” sorusunu her saniye yeniden yanıtlayarak yapar ve bu yanıtı üreten algoritma PID’dir.
Basit termostat neden yetmez?
Bir termostat gibi “sıcaklık düşükse aç, yüksekse kapat” mantığıyla çalışsanız rezistansın ısıl ataleti yüzünden sıcaklık hedefin etrafında ±10–15 °C salınır. Plastik için bu, viskozite değişimi, çapak ve yanık demektir. PID, çıkışı yüzde olarak ayarlar: sıcaklık hedefe yaklaştıkça rezistansı daha kısa süre açar.
P, I, D: üç bileşen
P – Oransal (Proportional). Çıkış, hata (SV − PV) ile orantılıdır. Hata büyükse tam güç, küçükse az güç. Tek başına P kullanıldığında sıcaklık hedefin biraz altında sabitlenir; çünkü sıfır hatada çıkış da sıfır olur ve ısı kaybı karşılanmaz.
I – İntegral. Zaman içinde biriken hatayı toplar ve o kalıcı açığı kapatır. I çok güçlüyse sıcaklık hedefi aşar (overshoot) ve yavaş salınır.
D – Türev (Derivative). Sıcaklığın ne kadar hızlı değiştiğine bakar ve hedefe hızla yaklaşırken çıkışı erkenden kısar. Overshoot’u frenler; ancak gürültülü ölçümde çıkışı titretebilir.
Bu üç bileşenin kazançları (Kp, Ti, Td) her kalıp bölgesi için farklıdır: 200 W’lık bir meme ile 2 kW’lık bir manifold aynı parametrelerle iyi çalışmaz.
Auto-Tune ne yapar?
Auto-Tune, cihazın bu parametreleri kendisinin ölçüp hesaplaması işlemidir. EHRTC cihazlarında Auto-Tune başlatıldığında cihaz rezistansı kontrollü biçimde açıp kapatır, sıcaklığın yükselme hızını, gecikmesini ve salınım periyodunu ölçer; bu verilerden Kp, Ti ve Td değerlerini hesaplayıp hafızaya yazar. İşlem bölgenin ısıl kütlesine göre birkaç dakika sürer ve bittiğinde cihaz normal PID çalışmasına geçer.
Auto-Tune sırasında sıcaklık hedefin etrafında birkaç kez salınır; bu normaldir. İşlemi üretim başlamadan, kalıp makineye bağlıyken yapın ki ısıl koşullar gerçek çalışmaya benzesin.
Ne zaman yeniden Auto-Tune gerekir?
- Cihaz yeni bir kalıba bağlandığında (her bölge için)
- Bir bölgenin rezistansı değiştiğinde (güç veya tip farklıysa)
- Kalıp soğutma düzeni değiştiğinde
- Sıcaklık hedefe ulaşıyor ama sürekli 3–5 °C salınıyorsa
Aynı kalıpla aynı cihazı kullandığınız sürece parametreler geçerlidir; her açılışta tekrar tune gerekmez.
Oransal / manuel çalışma ne zaman kullanılır?
Termokupl koptuğunda cihaz sıcaklığı ölçemez, dolayısıyla PID çalışamaz. EHRTC cihazları bu durumda otomatik olarak oransal (yüzdesel) çalışmaya geçer: son kararlı çıkış yüzdesini (örneğin %35) sabit olarak uygulamaya devam eder ve alarm verir. Böylece üretim kontrollü biçimde sürer; siz de vardiya sonunda termokuplu değiştirirsiniz.
Aynı mod, termokuplu olmayan bir rezistansı (örneğin yardımcı bir ısıtıcıyı) sabit yüzdeyle sürmek için de kullanılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Auto-Tune’u soğuk kalıpta, makineden ayrı yapmak. Parametreler gerçek çalışmada tutmaz.
- Tüm bölgeleri aynı anda tune etmek çok yüksek güç çeker; büyük kalıplarda bölgeleri gruplar hâlinde tune edin.
- Manuel parametre girmek. Auto-Tune sonucunu bozmak yerine önce Auto-Tune’u tekrar deneyin; hâlâ salınım varsa termokupl temasını ve rezistansı kontrol edin.
PID Auto-Tune, EHRTC-PM1 ve RM2’nin standart özelliğidir; ayrıntılı tuş adımları katalogdaki kullanım kılavuzunda yer alır.
Bu rehber Elotek mühendislik ekibi tarafından sahadaki EHRTC uygulamalarından edinilen deneyimle hazırlanmıştır. Sorularınız için WhatsApp veya e-posta ile ulaşabilirsiniz.
