Sıcak yolluk kontrolünde en sık karşılaştığımız arıza kaynağı rezistans değil, termokupl hattıdır: yanlış tip, yanlış kablo, ters polarite. Bu rehber, bir kalıbı cihaza bağlamadan önce bilmeniz gereken kuralları toplar.
Termokupl nasıl ölçer?
İki farklı metal telin uçları birleştirildiğinde, birleşim noktası ile diğer uç arasındaki sıcaklık farkına bağlı olarak milivolt mertebesinde bir gerilim oluşur (Seebeck etkisi). Cihaz bu gerilimi okur, kendi terminal sıcaklığını (soğuk nokta) ekleyerek gerçek sıcaklığı hesaplar. Bu yüzden kablo tipi ve polarite ölçümün doğrudan parçasıdır.
J ve K tipi karşılaştırma
| Özellik | J tipi | K tipi |
|---|---|---|
| Metaller | Demir (+) / Konstantan (−), Fe-CuNi | Nikel-Krom (+) / Nikel-Alüminyum (−), NiCr-Ni |
| Kullanım aralığı | 0 – 750 °C | −200 – 1200 °C |
| Hassasiyet (yaklaşık) | 52 µV/°C | 41 µV/°C |
| IEC 60584 renk kodu | Siyah gövde, + siyah / − beyaz | Yeşil gövde, + yeşil / − beyaz |
| ANSI renk kodu | Siyah gövde, + beyaz / − kırmızı | Sarı gövde, + sarı / − kırmızı |
| Yaygın olduğu bölge | Avrupa, Türkiye | Uzak Doğu, Kuzey Amerika |
Plastik enjeksiyonda çalışma sıcaklıkları 150–400 °C aralığındadır; her iki tip de yeterlidir. J tipi daha yüksek sinyal verdiği için elektriksel gürültüye biraz daha dayanıklıdır; K tipi daha yüksek sıcaklıklarda daha kararlıdır. Kalıp hangi tiple geldiyse onu kullanın, karıştırmayın.
EHRTC-PM1 ve RM2’de termokupl tipi programdan seçilir; kalıp değiştiğinde yalnızca parametreyi değiştirmeniz yeterlidir. Ancak cihazdaki seçim ile kalıptaki termokupl uyuşmazsa ölçüm yaklaşık %20 sapar: J tipi termokupl K olarak okunursa cihaz gerçek sıcaklığı olduğundan yüksek gösterir ve rezistans az ısınır.
Kompanzasyon kablosu neden zorunlu?
Termokupl teli kalıptan cihaza kadar aynı metal çiftiyle devam etmelidir. Araya bakır kablo girerse, bakır–demir bağlantı noktasında ikinci bir termokupl oluşur ve o noktanın sıcaklığı ölçüme hata olarak eklenir. Panonun içi 45 °C, kalıp bağlantı kutusu 60 °C ise 10–20 °C’lik hatalar sıradandır.
Çözüm, kompanzasyon (uzatma) kablosudur: termokuplla aynı veya termoelektrik olarak eşdeğer metallerden yapılmış, cihaza kadar giden kablo. Konnektör pinleri de bu metallerden olmalıdır; Elotek’in kalıp bağlantı kablolarında termokupl hattı için uygun konnektör kontakları kullanılır.
Hat direnci sınırı
EHRTC teknik özelliklerinde giriş hat direnci maksimum 100 Ω olarak belirtilir. Uzun ve ince kablolarda bu sınır aşılabilir; sonuç, ölçümün düşük ve kararsız olmasıdır. 20 metreyi geçen mesafelerde kablo kesitini artırın veya cihazı kalıba yaklaştırın.
Ters bağlantının belirtileri
Polarite ters bağlandığında cihaz, rezistans ısındıkça sıcaklığın düştüğünü görür ve çıkışı tam güce çeker. Belirtiler:
- Cihaz açıldıktan kısa süre sonra PV ortam sıcaklığının altına iner
- Bölge sürekli %100 çıkışta kalır, sonra sigorta atar veya aşırı ısınır
- Yüksek sıcaklık alarmı yerine düşük sıcaklık alarmı gelir
Bu durumda hemen bölgeyi kapatın ve termokupl uçlarını değiştirin. EHRTC cihazlarında ayarlanabilir maksimum set değeri sınırı ve her modülde otomatik sigorta, bu tür hataların rezistansı yakmasını önlemeye yardımcı olur; ancak hatayı gidermek yine de gerekir.
Kontrol listesi
- Kalıp termokupl tipi = cihazdaki seçim
- Kalıptan cihaza kadar kompanzasyon kablosu, ara bakır yok
- Konnektör pinleri katalogdaki şemaya uygun
- Hat direnci < 100 Ω
- İlk açılışta her bölgenin PV değeri yükseliyor (düşmüyor)
Bağlantı şemaları ve konnektör pin dizilimleri için katalogdaki bağlantı sayfalarına bakabilir, özel kablo uzunluğu için teklif isteyebilirsiniz.
Bu rehber Elotek mühendislik ekibi tarafından sahadaki EHRTC uygulamalarından edinilen deneyimle hazırlanmıştır. Sorularınız için WhatsApp veya e-posta ile ulaşabilirsiniz.
